Korzeniec

Historia Sosnowca jest mi obca. A właśnie to miejce stało się głównym tematem powieści Zbigniewa Białasa pt. „Korzeniec”, której akcja rozgrywa się tuż przed wybuchem pierwszej wojny światowej.

Latem, w 1913 roku, ginie Alojzy Korzeniec. Zostaje znaleziony na nasypie kolejowym w centrum Sosnowca. Rozpoznać go można jedynie po dokumentach, gdyż zwłoki są pozbawione głowy. W przewrotny sposób, bo posługując się elementami powieści kryminalno-sensacyjnej, Zbigniew Białas próbuje zwrócić uwagę czytelnika na wątki historyczno-obyczajowe obecne w książce.

Śmierć glazurnika stanowi tylko pretekst do tego, by opisać i przedstawić bohaterów z różnych grup społecznych, których łączy właśnie Sosnowiec. W tym tyglu narodowościowym spotkać można glazurnika, który wprawdzie tragicznie kończy żywot, ale przecież dowiemy się kim był, jakimi kierował się zasadami. Kolejną ważną postacią jest żona Alojzego, która w tajemnicy przed mężem pisuje powieść w odcinkach wydawaną przez pismo „Iskry”. Tam też pracuje redaktor Walerian, który pomoże wdowie w rozwiązaniu zagadki śmierci glazurnika. To jednak dopiero początek plejady barwnych bohaterów.

Zbigniew Białas ukazał przedstawicieli wielu grup społecznych. Do tego dochodzą liczne narodowości: Żydzi, Niemcy, Polacy i Rosjanie, którzy spotykają się właśnie w Sosnowcu. Po zaborach tu właśnie przebiegał Trójkąt Trzech Cesarzy. Było to określenie miejsca, gdzie w latach 1846-1915 zbiegały się granice trzech europejskich mocarstw: Prus (później Niemiec), Austrii (później Austro-Węgier) i Rosji.

Oprócz barwnych postaci ważna staje się przestrzeń, w której rozgrywa się akcja powieści. Choć nigdy nie byłam w Sosnowcu, dzięki Z. Białasowi poczułam się jakbym przeniosła się w czasie i znalazła w historycznych Sosnowicach (nazwa przedwojenna). Świetnie oddany został klimat miejsc, do których autor zabiera czytelnika. Świetnie zostały opisane spelunki, domy bogaczy i biedaków, nasypy kolejowe, rzeźnie.

W „Korzeńcu” miejsca są równie ważne, jak ludzie. Bohaterem głównym staje się Sosnowiec z jego barwną historią. Nie wszyscy potrafią odróżnić Śląsk od Zagłębia Dąbrowskiego, a dzięki powieści Białasa miasto będące stolicą Zagłębia staje się nam równie bliskie, jak rodzinna miejscowość.

Choć tytułowy Alojzy Korzeniec traci głowę, jego sprawa w tej powieści zepchnięta jest na dalsze tory. Dosłownie. Potem ten wątek pojawia się w tle. Rozwiązywanie sprawy staje się mniej ważne od przedstawiania kolejnych ciekawych postaci, które dadzą czytelnikowi obraz życia w Sosnowcu tuż przed wybuchem pierwszej wojny światowej.

W książce przewinie się kilka ważnych i historycznych nazwisk powiązanych w jakiś sposób z Sosnowcem. Można się będzie zdziwić, kto w tej okolicy bywał. Dzięki zróżnicowaniu społecznościowemu ludzie mieli możliwość stykania z innymi kulturami. Dziś można im tego jedynie zazdrościć.

„Korzeniec” Zbigniewa Białasa jest lekturą wymagającą od czytelnika pewnego wysiłku. Trzeba przenieść się w czasie do początków XX wieku. Następnie przypomnieć ważne wydarzenia historyczne i umiejscowić Sosnowiec na mapie. Wynik może zaskoczyć. Nawet sobie nie uświadamiałam, że właśnie tam zbiegały się granice trzech zaborów. Autor  postarał się, by rewelacyjnie oddać klimat tamtych czasów i miejsca. Dzięki powieści uzmysłowiłam sobie, jak ciekawą historię posiada ta przestrzeń. Na dodatek miejsca zostały opisane w barwny sposób. I choć nigdy tam nie byłam, łatwo mi było je sobie wyobrazić dzięki opisom.

Jako, że byłam na Targach Książki w Katowicach, nie zapomniałam o autografie od autora… Najważniejsza była przede wszystkim możliwość porozmawiania o książce z jej twórcą.

 Dziękuję Wydawnictwu MG za powieść.