Wydawnictwo Literackie postanowiło wznowić jedno z arcydzieł literatury dwudziestego wieku – „Sztukmistrza z Lublina”. Isaac Bashevis Singer w 1978 roku został nagrodzony za swoją twórczość Literacką Nagrodą Nobla. Pisarz urodził się na początku XX wieku w Polsce. Spędził swoją młodość w okolicy Lublina, a w 1935 roku wyjechał na stałe do Stanów Zjednoczonych. Tworzył w jidysz, ale jego teksty tłumaczono na inne języki z angielskiego. Singerowi udało się odnieść wielki sukces. W naszym kraju jedną z najbardziej popularnych jego książek jest właśnie „Sztukmistrz z Lublina”. Sama pamiętam, gdy jeszcze jako nastolatka odkryłam tę powieść w bibliotece, wielkie wrażenie jakie na mnie wywarła.

Akcja książki rozgrywa się w drugiej połowie XIX wieku, na terenie Królestwa Polskiego. Główny bohater jest Żydem, wędrownym magikiem, akrobatą i hipnotyzerem. Jego dom znajduje się w Lublinie. Jasza Mazur nie przestrzega zasad i tradycji swojej religii. Należy raczej do osób wątpiących. Na każde pytanie o Boga, odpowiada, że przecież nikt go nigdy nie widział. Tytułowy bohater cierpi na głód wiedzy. Zamiast, tak jak ludzie ze swojego środowiska studiować Torę, woli książki filozoficzne i popularnonaukowe.

Jasza Mazur prócz swojej pracy, kocha kobiety. Wprawdzie jego żona jak wierna Penelopa czeka zawsze na męża, ten zdradza ją bez najmniejszych skrupułów i wyrzutów sumienia. Kiedy wraca z tournée, zachowuje się jak nowożeniec, szybko jednak tęskni za innymi kobietami. Ma romans ze swoją asystentką, a oprócz tego posiada liczne kochanki, w miastach, do których się udaje. Żadna kobieta nie potrafi mu się oprzeć. Sztukmistrz posiada wielki urok osobisty, stąd jego powodzenie. Lubią go wszyscy. Dodatkowo wydaje mu się, że może liczyć na swoje hipnotyzerskie umiejętności, one jeszcze dodają mu pewności siebie. W pewnym momencie zakochuje się w kobiecie z wyższych sfer. Wdowa Emilia wydaje mu się tak nieziemsko piękna, że gotowy jest wyrzec się dla niej wszystkiego. Chce porzucić swoją żonę, ale też religię, w której został wychowany. Ma zamiar wyjechać z ukochaną do Włoch, jednak do tego potrzeba sporej sumki pieniędzy. Bohater postanawia je ukraść.

Trzecioosobowy narrator pokazuje nam rozterki tytułowej postaci. Jasze musi podjąć ważną decyzję, ale czy jest w stanie odciąć się od swojej wiary i tradycji? Czy to, co na niego czeka jest tego warte? Bohatera bowiem spotyka kara za jego postępowanie. W pewnym sensie mamy do czynienia z moralitetem, ale w znaczeniu uniwersalnym. Noblista pokazuje, co może stracić człowiek, który pozbawia się tego źródła, z jakiego bierze swój początek. Ważna jest zarówno religia, ale istotne jest też miejsce i społeczność, z której się wywodzi. Nie można zapomnieć o swojej tradycji, inaczej traci się swoją tożsamość.

Isaac Bashevis Singer w niezwykle obrazowy sposób przedstawił realia epoki, w której została osadzona akcja „Sztukmistrza z Lublina”. Jasza sporo czasu przebywa w Warszawie, a czytelnicy mają okazję przenieść się do niezwykle barwnego miejsca. Widzimy tygiel kultur, obserwujemy ludzi z różnych grup społecznych. Pisarz opisuje biedotę, żydowską społeczność oraz ludzi uważających się za wyższą warstwę. Cały ten świat odbieramy wszystkimi zmysłami. Urzekają zwłaszcza opisy, które wprowadzają nas w klimat: „Przed Szmulem stał kufel piwa; on sam oparty o ścianę, jedno oko przymrużył, drugim przyglądał się napojowi, jak gdyby zastanawiał się, czy ma pić czy nie. Na stole leżała bułka a na bułce siedziała wielka złoto-zielona mucha, która również wydawała się niezdecydowana: odlecieć czy nie?” (s.13)

Na szczególną uwagę zasługuje warstwa psychologiczna powieści. Autor nie tylko skonstruował ciekawą historię, ale sprawił, że bohaterowie są bardzo wiarygodni. Jasza Mazur dopóki czuje się pewny siebie, odnosi sukces. W pewnym momencie rodzą się w nim wątpliwości, związane z tym, kim jest. Wtedy wszystko runie, jak domek z kart. Człowiek, który do tej pory potrafił otworzyć wszystkie zamki, nie będzie potrafił uporać się z najprostszym. Ten, który oczarował kobiety, nie potrafi zdobyć tej, na której najbardziej mu zależy. Okazuje się, że jego rozterki i błędy doprowadzą do jednego miejsca. Isaac Bashevis Singer pokaże, że warto zadawać sobie pytania, nawet jeśli zdarzy się nam czasem pobłądzić. Tylko wtedy możemy odnaleźć siebie.