„Dom dusz. Urszula” – Anna Sakowicz

Urszula, Anna SakowiczAnna Sakowicz przez lata związana była ze Stargardem. Choć wyprowadziła się do Starogardu Gdańskiego, nie zapomniała o miejscu, w którym dorastała i mieszkała. Jednak dopiero za sprawą dylogii „Dom dusz” autorka podjęła się zadania ukazania dziejów miasta w momencie przełomu historycznego. Najpierw ukazała w powieści „Leonie i Alexander” przedwojenny Stargard. W mieście do głosu dochodzą naziści, a niemieccy mieszkańcy dostosowują się do nowej rzeczywistości, albo ponoszą konsekwencje, gdy przeciwstawią się w jakiś sposób systemowi.

Powieść „Urszula” stanowi bezpośrednią kontynuacją książki „Leonie i Alexander”. Podczas spotkania autorskiego Anna Sakowicz wspomniała, że chciała napisać historię zamkniętą w jednym tomie, ale opowieść się rozrosła. Z tego powodu nastąpił podział na dwie części. Do tego doszły komplikacje losów losów bohaterów. Jako że mamy do czynienia z powieścią historyczną, część postaci oraz miejsc istniało naprawdę, a niektóre z opisanych wydarzeń oparte zostały na faktach. Anna Sakowicz konsultowała tę część ze znawczynią historii miasta, Jolantą Aniszewska. Jej praca historyczna pt. „Zamęt” stanowiła dla autorki „Urszuli” ważne źródło wiedzy o powojennych realiach Stargardu.

Akcja drugiego tomu rozpoczyna się w 1944 roku, czyli kilka lat po zakończeniu wydarzeń znanych nam po lekturze tomu „Leonie i Alexander”. Dowiadujemy się, że Urszula kilka miesięcy po wybuchu wojny urodziła syna Adama, ale nadal przebywała u Kliemków. Niemiecka rodzina potrzebowała młodej Polki, gdyż ta świetnie radziła sobie w opiece nad niepełnosprawnym Erichem. Łatwo sobie wyobrazić, że w nazistowskich Niemczech człowiek taki, jak najmłodszy syn Kiliemków w zasadzie skazany był na śmierć. Choć Henry, głowa rodziny, był po stronie Hitlera, dbał o najmłodszego potomka, mimo że nigdy nie pogodził się z jego niepełnosprawnością. Udawało się to dzięki Urszuli, która pomagała ukrywać młodego człowieka przed światem. Polka miała w sobie tyle empatii i wrażliwości, że potrafiła znaleźć nić porozumienia z Erichem. Dbała o chłopaka lepiej niż jego własna matka. Dla niego zdecydowała się zostać w mieście, choć tęskniła za rodziną.

Z frontu wraca okaleczony Alexander. Nie zostało w nim nic z artysty, zmienił się zupełnie. Wojna zrobiła z niego innego człowieka. Największe rany okazały się tymi w duszy mężczyzny. Sytuacja jeszcze się komplikuje, gdyż do Stargardu zbliża się Armia Czerwona. Henry zastanawia się, gdzie ukryć majątek, a reszta próbuje jakoś przeżyć. Nadchodzi czas apokalipsy. Czerwonoarmiści niosą gwałt, śmierć i zniszczenie. Komu uda się przetrwać?

Anna Sakowicz realistycznie ukazuje moment przełomu, a potem powojennej codzienności. Niewyobrażalna przemoc, z którą mierzyły się kobiety w tamtym momencie, nie została jednak opisana w naturalistyczny sposób, a z pewnym dystansem. Odwraca się sytuacja Niemców. Widzimy, że teraz oni stają się ofiarami wojny. Jednocześnie zastanawiamy się, jak w tej sytuacji poradzi sobie Urszula. Choć z biegiem lat zmieniła się i w trudnych sytuacjach okazała się silną postacią, to charakter nie chroni jej przed radzieckimi żołnierzami. W mieście wkrótce pojawią się kolejni przesiedleńcy. Stargard in Pommern staje się polskim Starogrodem nad Iną.

Jednym z bohaterów „Domu dusz” jest samo miasto. Zmienia oblicze w czasie, od zwykłego miasteczka, poprzez takie w którym pojawiają się flagi ze swastykami, a następnie zostaje poddane niszczycielskim działaniom Armii Czerwonej. Stare tabliczki z nazwami zastępowane są nowymi. Na przykład taki Adolf-Hitler-Platz zostaje przemianowany na Plac Stalina. Oglądamy brutalne konsekwencje wkroczenia Armii Czerwonej do Stargardu, ale też odkrywamy, kto zachowa się przyzwoicie. Wydawać by się mogło, że moralność zostaje wyłączona w takim momencie, ale znajdą się również tacy, którzy pomogą bezinteresownie drugiemu człowiekowi, niezależnie od przynależności narodowej.

W powieści „Urszula” Anna Sakowicz poruszyła trudne tematy. Widzimy domy, które zmieniają właścicieli. Co dzieje się z duchami, które tam zamieszkują? Widzi je niepełnosprawny Erich. Dla bohaterów, którzy pojawią się w powieści i przetrwają wojnę, zaczyna się nowy moment. Jak poradzą sobie z traumą?  Jak wpłynie na ich własne dusze wszystko to, czego doświadczyli? Czy uda im się zbudować nowy dom na gruzach tego, co zostało z ich dawnego życia? Choć pisarka skupia się na perspektywie kobiecej, poznajemy również postacie męskie, zmagające się z własnymi trudnymi doświadczeniami. W obu częściach „Domu dusz” Anna Sakowicz połączyła kilka elementów. Dała nam rzetelnie napisaną powieść historyczną, opartą na źródłach, a do tego skupiła się na tym, by połączyć to z postaciami wiarygodnymi pod względem psychologicznym. Całość porusza, ukazuje rzeczywistość zwykłych ludzi w momencie, kiedy nadchodzą wielkie zmiany nie tylko na mapach, ale również w życiu ludzi.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *