Otto Dov Kulka jest historykiem. Urodzony w 1933 roku na terenie Czechosłowacji, od 1949 roku zamieszkały w Izraelu. Książka „Pejzaże metropolii śmierci” dotyczy wspomnień autora z obozu zagłady.

Otto Dov Kulka znalazł się najpierw w Terezinie, a potem jego matka na ochotnika zgłosiła ich do Auschwitz. Kiedy jednak zobaczyli to miejsce, szybko domyślili się, że nikt stamtąd nie wyjdzie żywy. Jak na ironię dziewięcioletni Kulka trafia nie do selekcji, a do obozu rodzinnego, gdzie przebywa ze swoją matką, a wkrótce udaje im się odnaleźć ojca. Ten tłumaczy im, czym jest Auschwitz – Otto Kulka obóz nazwie za jakiś czas „metropolią śmierci”.

Dziesięcioletni chłopiec szybko musi dojrzeć w Auschwitz. Jednak jego życie różni się od tego, co doświadcza większość – przynajmniej na początku. Przez to, że trafił do Familienlager, może uczyć się, występować, śpiewać. Właśnie tam rodzi się w nim miłość do historii. Fascynują go opowieści o wojnach perskich. Paradoksalnie wolno nawet śpiewać „Odę do radości” – do dziś Kulka zastanawia się nad powodem wyboru dokonanego przez dyrygenta. Czy był to rodzaj protestu, a może zwyczajny sarkazm? Niestety, po pół roku obóz rodzinny zostaje poddany likwidacji. W marcu 1944, naziści są  już po inspekcji Czerwonego Krzyża, stąd Familienlager nie jest już potrzebny. Jednak Otto Dov Kulka uniknie losu większości więźniów.

W „Pejzażach metropolii śmierci” autor nie tylko wspomina o doświadczeniach z Auschwitz. Tak naprawdę owych obrazów wydaje się być mało. Mimo to, wszystko co otrzymujemy, jest przejmujące. Tym bardziej jeśli sobie uświadomimy sobie, jak blisko śmierci był Kulka. Właściwie cały czas mu towarzyszyła. Jak zatem ukształtowało to doświadczenie Kulkę? Niekiedy otrzymujemy niemal sielskie obrazy: dzieci śpiewających w chórze, uczących się historii, czy poznających twórczość Dostojewskiego. Istniało życie duchowe i kulturalne, a w tle z kominów krematoryjnych unosił się dym.

Dziesięcioletni Otto Dov Kulka miał świadomość tego, co dzieje się w Auschwitz. Była to dla niego powszechna rzeczywistość – krematoria, selekcja i śmierć. A jednocześnie nigdzie więcej nie zobaczył tak błękitnego nieba, jak nad obozem koncentracyjnym. Obrazy z metropolii był również takie, których domaga się czas dzieciństwa – czyli piękne. Nad przerażającym miejscem też świeciło słońce. Autor podkreśla w ten sposób dwoistość swoich doświadczeń.

Auschwitz skaziło młodego człowieka, ale też ukształtowało. I choć z tego miejsca wyszedł, nigdy go do końca nie opuścił. Jego doświadczenia należą do prywatnej mitologii, którą zapamiętał i oddaje z pamięci we wspomnieniach. Niekiedy pamięć zawodzi, ponieważ niektóre wydarzenia możemy sobie projektować, przez wiedzę, którą posiadamy na dany temat. Innym razem pamięć zaskakuje obrazami, które pojawiają się same, nieproszone.

Dov Kulka chce mieć prawo do własnych przeżyć. Właśnie dlatego, choć jest historykiem, nie śledził wszystkich opowieści książkowych czy filmowych na temat Szoah. Każdy, kto ocalał, ma swoje Auschwitz. ” W pejzażach metropolii śmierci” więcej znajdziemy rozważań na temat pamięci, wyobraźni, niż samych wspomnień. Jednak te, które są nam dane poruszają do głębi. Najbardziej zaskakujące dla mnie było, że Otto Kulka starał się zrozumieć swoje przeżycia za pomocą dzieł kultury. Okazało się, że najbardziej bliski był mu Kafka i jego twórczość najbardziej przybliżyła Kulkę do zrozumienia doświadczeń z obozu.

„Pejzaże metropolii śmierci” pokazują, że Auschwitz cały czas tkwi w Ocalałych z zagłady. Kulka pisze o tym w sposób przejmujący i poruszający, posługując się metaforycznym językiem. Jego wspomnienia pozwalają poznać owo osobiste doświadczenie. I choć nie da się tego cierpienia wytłumaczyć, można ocalić od zapomnienia za pomocą zapisanej prywatnej mitologii Otto Kulki.

Książkę przeczytałam dzięki uprzejmości Wydawnictwa Czarne.