Richard Flanagan jest pisarzem, którego bardzo polubili polscy czytelnicy. Nie tak dawno temu wydano „Śmierć przewodnika rzecznego”. Właściwie jest to debiut literacki autora, który w Australii został wydany w 1994 roku. Wcześniej jednak pisarz publikował książki o tematyce historycznej. Natomiast w Polsce powieść „Śmierć przewodnika rzecznego” została wydana jako piąta. Podczas lektury i tym razem odbędziemy podróż na daleką Tasmanię.

Tytuł książki jest bardzo wymowny, ponieważ główny bohater wpada do wody i tonie. Ile ma czasu człowiek, żeby się uratować? Niewiele. Aljaz Cosini zdaje sobie sprawę ze swojego beznadziejnego stanu. Kiedy jego ciało tkwi pod wodą, bohater wpada w niezwykły stan. Każdy z nas słyszał, że w momencie śmierci przed oczyma umierającego pojawiają się obrazy z całego życia. Nie inaczej dzieje się z bohaterem powieści. Kiedy przebywa pod wodą, ogląda migawki ze swojej przeszłości. Jego oniryczne wizje przekraczają granice znanego mu czasu. Aljaz widzi także obrazy i sceny z życia swoich przodków. Tych, którzy związani byli z miejscem, w którym żył Cosini.

Główny bohater jest przewodnikiem wypraw turystycznych po rzece Franklin. Nie są to proste spływy, ale ludzie w nich uczestniczący szukają wrażeń, by pochwalić się potem kolegom z pracy, wielkimi czynami. Nigdy nie wspominają o roli przewodnika, którego głównym zadaniem jest przetransportować ich bezpiecznie do punktu docelowego. Ważne jest uważne obserwowanie rzeki, która potrafi być kapryśna i najmniejszy błąd może kogoś kosztować życie.

Aljaz Cosini wie, że pewnych sytuacji nie da się uniknąć. Kiedy wpada do wody, by ratować turystę niespodziewanie zaklinowuje się, ale walczy o życie. Doskonale zna prawa natury i nie spodziewa się cudu. Jest pogodzony z tym, co go spotyka. Jednocześnie jego umysł pracuje na najwyższych obrotach, przedstawiając mu migawki z życia. Wszystko to dzieje się w ciągu zaledwie kilku minut, ale to co widzi bohater, jest bogate w wydarzenia.

Przewodnik rzeczny ogląda obrazy swojego życia w sposób niechronologiczny. Wizje stopniowo układają się w całość. Richard Flanagan utrudnia czytelnikowi odbiór powieści ponieważ zmienia co chwilę narrację. Raz jest ona pierwszoosobowa, innym razem oglądamy bohatera z dystansu, jaką zapewnia narracja trzecioosobowa. Powieść „Śmierć przewodnika rzecznego” jest debiutem powieściowym Flanagana, ale zauważyć można, że już od początku autor określił swój styl i trzyma się tego konsekwentnie, zwłaszcza jeżeli chodzi o formę.

W powieści autor przedstawia losy bohatera żyjącego na Tasmanii. Poprzez jego historię oraz opowieści o losach jego przodków poznajemy to miejsce bliżej. Okazuje się ono niezwykle piękne, choć surowe i pełne cierpienia. Egzystencja Aljaza od samego początku naznaczona jest śmiercią. Bohater próbuje się przed tym chronić, ale z góry jest skazany na niepowodzenie. Mężczyzna uświadamia sobie, że „wszyscy ciągle chcemy uciec od przeszłości, rodziny i miejsca urodzenia. Tyle, że podróżujemy na różnym poziomie komfortu, no i w różny sposób. I może wszyscy mylą się tak jak ja, myślała dalej, i może już pora, żeby zejść z tej drogi i powrócić do buszu, skąd przyszliśmy.” (s.243-244). Dopiero z czasem uświadamia sobie, jak bardzo związany jest ze swoją rodzinną ziemią. Dzieje się tak dzięki powtarzającym się słowom pieśni: „Jeśli odejdziesz, nigdy nie będziesz wolny.” (s. 279).

Richard Flanagan w powieści „Śmierć przewodnika rzecznego” daje czytelnikom wiele dramatycznych wydarzeń z historii Aljaza. Przejmujące są seny z jego życia, a także jego przodków. Dzięki temu możemy poznać historię o wyrzekaniu się swojego pochodzenia. Bohaterom te próby się nie udają. Tożsamość daje o sobie znać w najmniej oczekiwanych momentach. Pisarz barwnie opowiada o skomplikowanych losach zarówno Aborygenów, jak i skazańców, którzy przybyli na Ziemię van Diemena. Przodkowie Aljaza mają w sobie krew aborygeńską, celtycką, włoską, angielską, chińską i wschodnioeuropejską. Takie połączenie oznacza również rozmaitość opowieści, wierzeń i mitów, które w wizjach przewodnika rzecznego łączą się z prawdziwymi scenami z życia. Te ostatnie okażą się najbardziej brutalne. Cosini dostrzeże to bogactwo dopiero w momencie, kiedy wpada do wody i tonie. Richard Flanagan pisze o tym w sposób poruszający, zaskakuje czytelników nie tylko głębią opowieści, ale także formą, którą się posłużył.