Polscy czytelnicy za sprawą tłumaczenia Agaty Wróbel mogą sięgnąć po debiutancką powieść „W ciemność” Anny Bolavy. Autorka zdobyła za nią prestiżową nagrodę Magnesia Litera 2016 w kategorii proza. Jest to pierwszy przekład pisarki na naszym rynku wydawniczym i mam nadzieję, że wkrótce przełożone zostaną pozostałe tytuły Anny Bolavy. Zastanawiałam się, zaczynając czytanie powieści „W ciemność”, dlaczego zrobiło się o niej głośno i dlaczego zdobyła ważną nagrodę literacką.

Główną bohaterką tej historii i jednocześnie narratorką jest Anna Bartáková. Pracuje jako tłumaczka, z pasji i rodzinnej tradycji zbiera zioła. Akcja powieści rozgrywa się w małym czeskim miasteczku, w czasach, kiedy skończyła się już komuna, ale wciąż jeszcze nie widać poprawy sytuacji w nowym systemie.

Anna, główna bohaterka powieści, jest osobą samotną. Choć początkowo pracuje skrupulatnie jako tłumaczka, w pewnym momencie zmienia swoje zaangażowanie w innym kierunku. Kiedy zaczyna się czerwiec, kobieta skupia się na zbieraniu ziół. Jej rytm życia wyznaczają kolejne zbiory i cowtorkowe oddawanie ich do punktu skupu. Staje się to tak istotne, że Anna zaniedbuje pracę tłumaczki. Czasy się zmieniają, pracodawca chciałby w bardziej nowoczesny sposób mieć kontakt z kobietą. Kobieta jeździ co jakiś czas do Pragi ze swoimi tekstami, ale nie lubi tego robić, gdyż w mieście brakuje jej świeżego powietrza i roślin.

Narratorka opowiada nam o swojej działalności. Śledzimy jej tok myślenia i czujemy się zaniepokojeni. Zbieranie ziół wydaje się czynnością bezpieczną, nie powinno nikomu szkodzić. Tymczasem Anna zatraca się w tej czynności. Jej stan fizyczny jest kiepski. Widzimy, że zmaga się z różnymi dolegliwościami natury fizycznej. Bohaterka jest słaba, traci włosy, ale nie wiemy, co jej dolega. Kolejne wypady po zioła kończą się ogromnym osłabieniem. Anna ulega też różnym drobnym wypadkom, skaleczeniom, które z czasem doprowadzają ją do stanu wymagającego pilnego leczenia. Bohaterka nie zgłasza się jednak do lekarza, bierze za to silne leki. Zamiast jednak zgłosić się po pomoc, uważa, ze wszyscy chcą jej zaszkodzić.

Najbardziej jednak niepokoi nas stan psychiczny głównej bohaterki. Kobieta ma kłopoty z relacjami z innymi ludźmi. Całkowicie odcina się od świata zewnętrznego. Odrzuca wszelkie przejawy życzliwości. Odbiera je często jako atak, czy objaw fałszu. Stopniowo odsuwa się nawet od tych, którzy wcześniej byli jej bliscy. Dowiadujemy się też stopniowo, że Anna kontynuuje zbieranie ziół tak, jak ją nauczyła babcia. Odkąd zmarła, wnuczka czuje się ostatnią spadkobierczynią jej wiedzy.

Anna pogrąża się coraz bardziej w swoim świecie. Odlicza dni od jednego wypadu do skupu do drugiego, ale stara się jednocześnie ograniczać kontakt z innymi. Skupia się na ziołach, a wtedy wszystko przestaje istnieć. Dzieje się tak do tego stopnia, że kobieta ma luki w pamięci. Nie wie, kiedy i dlaczego się zraniła, co się stało z narzędziami, co dzieje się na strychu, gdzie suszą się rośliny. Wkraczamy w tę narrację i widzimy, jak mocno Anna zatraca się w zbieraniu ziół. Jak wchłania ją ten świat.

Na początku, jako osoba wstydliwa i wycofana, Anna miała problemy z kontaktami z innymi. Miała też wiele złych doświadczeń w przeszłości. Teraz zaczyna niemal uciekać od ludzi. Nie idzie na pogrzeb teścia, którego zresztą nie darzyła sympatią. Przestaje się przejmować tym, co powinna robić, a skupia na zbieraniu roślin. Nie je, nie chodzi do lekarza, nie dba o siebie. Próbuje za to wrócić do świata natury. Zastanawiamy się podczas lektury książki, co wydarzyło się w życiu bohaterki. Poznajemy kilka wydarzeń, które naznaczyły ją w istotny sposób. Nie otrzymamy jednak wszystkich odpowiedzi na swoje pytania. Nie jesteśmy w stanie nawet zrekonstruować sobie podstawowych wydarzeń z Anny.

Anna Bolavá w hipnotyczny wręcz sposób wrzuca czytelników w narrację. Wkraczamy w świat osoby, która zatraca się w swoim zbieractwie ziół, a my ulegamy temu, co dzieje się z bohaterką, wczuwamy się w to, co dzieje się z Anną. Książka „W ciemność” nie bez powodu została uznana za ważną i uhonorowana nagrodą Magnesia Litera. Oglądamy przejmujący obraz rozpadu zarówno ciała, jak również stabilności psychicznej bohaterki powieści. Zwykła pasja stopniowo staje się niszczącą obsesją działającą z ogromną siłą. Za to czytelnik zostaje z wieloma refleksjami i pytaniami.

PS Książkę na język polski przełożyła Agata Wróbel.