O tytule „Bukareszt. Kurz i krew” Małgorzaty Rejmer przeczytałam mnóstwo pozytywnych recenzji. Byłam nawet na spotkaniu z pisarką i w tym momencie nie mogłam pominąć tej książki, ponieważ przekonała mnie do niej sama autorka. Jako, że zachęcająco działają na mnie też nagrody literackie, to i tak zwróciłabym uwagę na „Bukareszt” – w końcu tytuł znalazł się w finałowej siódemce nominowanej do Nike.

Małgorzata Rejmer zadebiutowała w 2009 roku powieścią „Toksymia”. Tym razem ta młoda autorka postanowiła wydać książkę będącą reportażem, ale takim, który łączy w sobie różne formy. Otrzymujemy np. dramat w pięciu aktach o dyktatorze Nicolae Ceaușescu, relację z podróży, elementy eseju, czy baśni.

Jeśli weźmie się pod uwagę tylko pierwszą część tytułu książki, można się nieco zdziwić, ponieważ wcale nie mamy do czynienia z przewodnikiem. Za to „Kurz i krew” dają doskonały obraz tego, co odnajdziemy w tym reportażu. Małgorzata Rejmer od razu wrzuca nas do serca „Białego miasta”, które nazywane też jest małym Paryżem.

Autorka nie zapomniała o krwawej historii Rumunii. Skupia się  przede wszystkim na  tym, co działo się z miastem i jego mieszkańcami w przeszłości, by pokazać, jakie to przyniosło skutki. Nie jest możliwe, by zrozumieć to miasto, nie znając jego historii. Dlatego sporo się dowiemy o satrapie Nicolae Ceaușescu. Jego absurdalne decyzje miały olbrzymi wpływ na Rumunów. Większość opowieści przeraża – choćby tao dzieciach dekretowych. Ojciec Narodu rozkazał w 1966, by dokonywanie aborcji było karane więzieniem. Ze sklepów znikają też środki antykoncepcyjne. W związku z tym, w 1967 roku rodzi się dwa razy więcej dzieci niż rok wcześniej, choć kobiety radzą sobie w sposób mrożący krew w żyłach. Ale właśnie te dzieci, które przychodzą na świat, przyczynią się do obalenia Ceaușescu.

Rumuni za wszelką cenę chcą zapomnieć o przeszłości. Dlatego Rejmer skupia się na opowieściach zasłyszanych. A w tym przypadku trudno wędzi określić choćby ile ofiar pochłonęła budowa Domu Ludu, do dziś jednego z największych budynków na świecie. Fantazja dyktatora była niezwykle kosztowna, bo pochłonęła 1,75 miliarda dolarów. Jak pisze autorka: „Tak jak faraoni Nicolae Ceaușescu mógł uwierzyć, że jest bogiem” – uważał, że jego budynek wytrzyma wszystkie możliwe trzęsienia ziemi i atak bomby atomowej.

Niewiele pamiętam z dzieciństwa jeśli chodzi o ważne wydarzenia, które potem określono jako historyczne. Do tej pory jednak mam przed oczyma obraz Nicolae Ceaușescu i jego żony po egzekucji. Rzeczywistość okazała się niezbyt przychylna dla Rumunów, bo po jednym dyktatorze nastąpił kolejny. Po prawie 25 latach od obalenia satrapy, w plebiscycie na najlepszego polityka tego kraju w ciągu osiemdziesięciu pięciu lat, zwycięzcą okazał się nie kto inny jak Ceaușescu. To kolejny dowód na to, że Rumuni lubią zapominać.

Książka Małgorzaty Rejmer nie opiewa Bukaresztu. Znajdziemy w niej słodko-gorzki obraz miasta, ale właśnie w tym autorka widzi jego urok. Jest urzeczona tym miejscem, ale zauważa jego wady, choćby hordy bezpańskich psów wałęsających się po ulicach. Znajdziemy w „Bukareszcie” również odwołania literackie – autorka przywołuje balladę „Jagniątko”, czyli najpiękniejszą, według badaczy, rumuńską epopeję pasterską. Nie zabraknie również Herty Müller i Božidara Jezernika.

W reportażu „Bukareszt. Kurz i krew” znalazłam mnóstwo poruszających historii. Niekiedy niezwykle brutalnych i krwawych, ale jednocześnie takich, że nie sposób się od nich oderwać. Małgorzata Rejmer nie ucieka od scen naturalistycznych. Blisko jej do Herty Müller, która doskonale potrafiła oddać lęk, w którym żyli mieszkańcy Rumunii. Autorka reportażu stara się pójść krok dalej i zrozumieć, jakie konsekwencje ma ów strach. Myślę, że świetnie jej się udało odnaleźć nić łączącą przeszłość z teraźniejszością. A jak opisać fantazję i charakter mieszkańców Bukaresztu? Autorka zrobiła to w sposób nieco przewrotny – tłumacząc na język polski rumuńskie wulgaryzmy…