Kiedy sięgałam po powieść „Lázár”, wiedziałam już, jak młody jest jej autor. Nelio Biedermann podał w jednym z wywiadów, że zaczął pisać tę książkę jako szesnastolatek. Tytuł wydany został po niemiecku na początku ubiegłego roku, kiedy jej autor miał zaledwie 22 lata. Książka szybko stała się bestsellerem, a na listach bestsellerów utrzymywała się w Niemczech przez kilka miesięcy. Teraz, za sprawą przekładu Danuty Fryzowskiej i my możemy sięgnąć po powieść „Lázár”, by przekonać się, z jaką historią mamy do czynienia.
Otrzymujemy opowieść o kilku pokoleniach pewnej arystokratycznej rodziny. Akcja rozpoczyna się na przełomie XIX i XX wieku w leśnym zamku w pobliżu Peczu. Miejscu otoczonym dziwnym lasem, w którym dochodzi do niewytłumaczalnych zdarzeń. Las jednych pochłania, innych doprowadza do szaleństwa. W domu barona przychodzi na świat Lajos von Lázár, dziecko wyróżniające się spośród rodzeństwa. Chłopiec zdaje się być przezroczysty, a jego wodnistoniebieskie oczy zaskakują patrzących.
Kiedy śledzimy historię rodziny czas szybko mija. Nie tylko osobie czytającej, ale również bohaterom powieści. Oglądamy wydarzenia w sposób fragmentaryczny. Nie stanowią one ciągłości, a są pewnymi obrazami z życia postaci. Sześć dekad arystokratycznego rodu opisanych na nieco ponad trzystu stronach skłania do tego, by czytać uważnie.
Historia zaczyna się jak u Marqueza. Obecny jest realizm magiczny ze względu choćby na tajemniczy las i równie zagadkowe dziecko. Szybko jednak przekonamy się, że zmierzamy bardziej w kierunku, który znamy choćby z „Buddenbroków” Thomasa Manna. Śledzimy historię dojrzewania głównego bohatera, ale nie tylko Lajosa, również jego dzieci. Poznajemy losy jego najbliższej rodziny, w której odbijać się będą echa historii Europy i przede wszystkim samych Węgier.
Rodzina Lajosa skrywa wiele tajemnic. Odsłania je przed nami narrator, który wiele nam zdradzi. Baron i jego bliscy mogą sobie pozwolić na wiele z racji uprzywilejowanej pozycji. Sprawa na pozór jest prosta, wystarczy dobre urodzenie i mnożenie majątku. Tyle, że to co było sprawdzone w czasach Habsburgów, stanie się przekleństwem, gdy do władzy dojdzie Hitler i wybuchnie wojna. Zanim tak się stanie zwracamy uwagę na sprawy rodzinne: miłości, zdrady, ale bohaterowie stają przed trudnymi dylematami. Widzimy, jak wielka historia wpływa na losy postaci. Muszą oni zmierzyć się z tym, co przynoszą kolejne wydarzenia historyczne i próbują przetrwać trudne chwile.
Jak pozostać przyzwoitym, gdy ważne jest przeżycie bliskich? Lajos będzie miał sobie wiele do zarzucenia, podobnie jak potem jego syn Pista. Wyrzuty sumienia pozostają, gdy odjeżdża ostatni pociąg z żydowskimi więźniami do Auschwitz. Nieświadomy Pista myśli o ukochanej Matildzie, ale nie przychodzi mu do głowy, że jego pierwsza miłość jest żydowskiego pochodzenia i może nie przeżyć. Potem będą wojenne gwałty, których doświadczą również węgierskie kobiety ze strony czerwonoarmistów, ale nie tylko. Rodzina również zazna prześladowań ze strony systemu komunistycznego.
Nelio Biedermann w powieści „Lázár” nawiązuje do własnej historii. Choć mieszka w Szwajcarii, jego rodzina ze strony ojca ma węgierskie, a także arystokratyczne korzenie. Dziadkowie w latach pięćdziesiątych ubiegłego wieku uciekli do Szwajcarii. Autor stworzył fikcyjny ród Lázárów, ale inspirował się historią bliskich, by ukazać nam traumy, z jakimi mieli do czynienia mieszkańcy Węgier. Otrzymujemy również opowieść o wygnaniu i utracie statusu społecznego. Choć książka zaczyna się w stylu realizmu magicznego, przechodzi z czasem ku opowieści, w której ważna jest historia i realizm. Wprawdzie Neilo Biedermann nie odkrywa przed nami niczego, czego byśmy nie znali, a jego nawiązania do wielkich prozaików XX wieku są bardzo czytelne i wyraźne, to samą książkę czytałam z zainteresowaniem. Chciałam wiedzieć, jak potoczą się losy postaci. Otrzymujemy sprawnie napisaną powieść, poruszającą problemy ojcostwa, rodzicielstwa, bliskości, więzi rodzinnych, które są silniejsze niż umiejętność okazywania uczuć. Poznajemy postacie rzucone w wir skomplikowanej historii Węgier. Książka „Lázár” okazała się różnorodna stylistyczni, ale zainteresuje wielu czytelników ze względu na poruszane problemy i właśnie sposób, w jaki została napisana.
PS Przekład: Danuta Fryzowska.