„Melancholia sprzeciwu” – László Krasznahorkai

Melancholia sprzeciwu, László Krasznahorkai„Melancholia sprzeciwu” jest trzecią powieścią węgierskiego Noblisty, po jaką udało mi się sięgnąć. Ukazała się niedawno w Wydawnictwie Czarne w serii „nowa klasyka”. Ostatnio często zaglądam do tej serii, ponieważ ciekawa jestem, jak obecnie patrzymy na kanon literatury. Co się budzi w czytelniku po lekturze książki zaliczanej do „nowej klasyki”? Przyznam szczerze, że László Krasznahorkai nie należy do pisarzy posługujących się piórem łatwym w odbiorze. Jego proza jest trudna i wymagająca, ale poznanie takiej powieści jak „Melancholia sprzeciwu”, pozwala czytelnikowi na głęboką refleksję.

Akcja powieści rozgrywa się w ciągu dwóch dni i nocy. Jest grudzień, czyli ten czas, kiedy świat znika w mroku długich i zimnych nocy. Przenosimy się do pewnego prowincjonalnego miasteczka położonego gdzieś na Wielkiej Nizinie Węgierskiej. Niewiele się tu zazwyczaj dzieje. Wydaje się, że wszystko ledwie trwa, zostało uśpione w marazmie codzienności. Rozpad jest widoczny gołym okiem, a to co się trzyma świat w całości, działa ledwie na pół gwizdka.

W tym mało przyjemnym miejscu pojawia się cyrk. Wydawać by się mogło, że takie wydarzenie ubarwi życie mieszkańców. Wszystko zresztą na to wskazuje. János Valuska zaciekawiony przyjazdem wielkiej ciężarówki, postanawia dowiedzieć się, jaką atrakcję skrywa. W środku można zobaczyć ogromnego choć nieżywego wieloryba. Czy Valuska poczuje się na jego widok jak Jonasz, a może jak Ahab? Na tym stworze kończą się atrakcje cyrku, ale nie do końca. Okazuje się, że przybycie cyrku rozpoczyna dziwną lawinę wydarzeń.

W miasteczku dochodzi do zamieszek, następuje czas niszczenia i dziwnej przemocy. Ludzie, którzy przybywają na spotkanie z wielorybem, nagle ulegają wpływowi pewnego karła zwanego Księciem. Dlaczego jednak tak szybko następuje przemoc? Kto na tym straci, a kto zyska? Zadajemy sobie te pytania, ale nie otrzymujemy odpowiedzi wprost. Nie widzimy też wszystkich wydarzeń. Musimy sami uzupełniać pewne luki, odpowiadać na pytania, co się naprawdę stało.

Oglądamy również konsekwencje dokonywanych wyborów. Widzimy, kto wykorzystuje sytuację dla własnych celów, a kto traci wiarę w dobro. László Krasznahorkai nie prowadzi nas za rękę, nie daje łatwych odpowiedzi. Kreśli historię złożoną. „Melancholia sprzeciwu” została napisana specyficznym językiem. Śledzimy długie zdania, bez rozpisanych dialogów. Strumień narracji rozwija się, staje coraz dłuższy, a czytelnik wpada w jej wir. Ciekawa jestem, jak wygląda ekranizacja powieści pt. „Harmonie Werckmeistera” w reżyserii Béli Tarra, gdyż mam wrażenie, że dzieło Noblisty jest napisane z filmowym rozmachem, a czarno-biały film może dobrze oddawać nastrój tej historii.

László Krasznahorkai wydał swoją książkę w 1989 roku, co wydaje mi się znaczące. Staliśmy wtedy u progu istotnych zmian. Pisarz roztacza przed nami wizję powstawania rewolucyjnego chaosu, z całą jego przemocą i pokazuje narodziny totalitaryzmu. Sytuację w miasteczku wykorzystują cyniczni ludzie, tacy jak Eszterowa. Idealista Valuszka i jego matka stają się ofiarami wydarzeń, które mają miejsce po przybyciu cyrku. Oglądamy rozpad w całej jego postaci, co zresztą na końcu przybiera formę biologiczno-chemicznego wywodu.

Po „Melancholii sprzeciwu” nie można oczekiwać, że nastroi nas pozytywnie. Śledzimy opowieść, która prowadzi do pesymistycznych rozważań. Prócz tych mrocznych wizji, być może w kontraście, pojawia się postać Valuszki i rozważania o muzyce Esztera. Człowieka, który marzy o odrzuceniu sposobu strojenia, jaki przyjęty został za sprawą Andreasa Werckmeistera. Muzykolog chciałby wrócić do tradycyjnej harmonii, ale jego marzenia są utopijne. Piękno muzyki oraz dobro Valuszki stają po przeciwnych stronach rozkładu, a czytelnicy z pewnością długo będą się zastanawiali nad symboliką poszczególnych elementów w tej historii.

PS Powieść na język polski przełożyła Elżbieta Sobolewska.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *