Zawsze niecierpliwie czekam na nowe książki Elżbiety Cherezińskiej. „Sydonia” była ostatnią powieścią historyczną autorki, jaką czytałam, dlatego kiedy dowiedziałam się, że wydana została powieść pt. „Śmiały”, zaraz po nią sięgnęłam. To nie był jednak koniec niespodzianek, gdyż autorka podzieliła opowieść na dwie części, więc nie mogę się doczekać lektury kolejnego tomu. Zanim jednak dojdę do „Szczodrego”, opowiem parę słów o powieści pt. „Śmiały”.

Już tytuł podpowiada nam, że głównym bohaterem powieści jest Bolesław II Szczodry, nazywany również Śmiałym. Był pierworodnym synem Kazimierza Odnowiciela oraz Dobroniegi. Miał brata Władysława Hermana. Jak łatwo się domyślić, Śmiały otrzymał imię po Chrobrym, swoim pradziadku. W tym roku obchodziliśmy okrągłą rocznicę tysiąca lat koronacji pierwszego króla, ale po tej pierwszej koronie wcale nie było oczywiste, że potomkowie Bolesława I również zostaną królami. Kazimierz I Odnowiciel próbował odbudować kraj po kryzysie, ale nie udało mu się sięgnąć po tytuł króla. Jego syn Bolesław będzie miał ambicję, by to zmienić.

Główny bohater przychodzi na świat inny, niż ten dobrze nam znany. Niby chrześcijaństwo posiada już pewną pozycję, ale przecież po rządach Chrobrego doszło do poważnego kryzysu i wcale nie były pewne ani losy państwa Piastów, ani chrześcijaństwa jako religii panującej. Słowiańskie wierzenia wciąż znajdowały się na wyciągnięcie ręki, nie trzeba było daleko szukać, by znaleźć wyznawców oraz kapłanów starej religii.

Samo przyjście na świat Bolesława zmusza nas do zmiany uwagi z męskiej historii na tę dotyczącą drugiej płci. W końcu to kobieta rodzi dziecko, ale jak mógł wyglądać poród Dobroniegi w 1043 roku? Wiadomo, że nastąpił w Krakowie, a wtedy była to nowa stolica państwa. Co do okoliczności narodzin Elżbieta Cherezińska miała możliwość posłużenia się wyobraźnią i oczywiście to zrobiła.

Dowiemy się, kiedy Bolesław został władcą i jakie czekały na niego trudności. Znowu zastanawiałam się nad tym, jaka była sytuacja w kraju Bolesława, a jak wyglądała międzynarodowa. Gdzie w tym wszystkim znajdował się książę? Dostrzegamy wiele z tych wydarzeń, którymi żył świat: jak choćby spór cesarstwa z papiestwem. Bolesław wciąż miał mało duchownych chrześcijańskich, a ci z którymi nawiązał bliższy kontakt, bywało że posiadali różne, czasem sprzeczne ze sobą zdanie. Poznamy słynnego Stanisława, który potem zostanie świętym i przyczyni do tego, że przez wieki Bolesław stanie się postacią negatywnie ocenianą.

Czasy średniowiecza toną w niedopowiedzeniach, więc z uwagą odkrywałam losy Bolesława Śmiałego. Zastanawiałam się, jakie wydarzenia są oparte na faktach, a jakie zostały wymyślone przez pisarkę. Informacje historyczne są oczywiście w większości prawdziwe, ale Elżbieta Cherezinska suche fakty ubiera w emocje, dodaje też tło, które pozwala lepiej sobie wyobrazić opisywane czasy. Pisarka dokonuje również własnych interpretacji dotyczących choćby motywacji bohaterów.

Elżbieta Cherezińska poprzez powieść „Śmiały” stara się nie tylko rekonstruować swoją wersję wydarzeń historycznych i postaci Bolesława, ale odsłania przed czytelnikami drugą połowę historii. Przywraca na kartach powieści mało znane postacie kobiece z XI wieku. Jest to oczywiście trudne zadanie, za to dające pisarce spore pole do popisu. Nie wszystkie córki królewskie, czy nawet żony opisane zostały przez kronikarzy. Czasem nie znamy nawet ich imienia, a co dopiero charakter, czy wpływ na władcę. Oczywiście rządzi król albo książę, ale potrzebuje kobiet do sojuszy i urodzenia mu następcy tronu. Czy istniały kobiety posiadające istotny wpływ na Bolesława? Czy znalazły się takie, które mu pomagały? Oczywiście patrzymy na tę historię z naszej, współczesnej perspektywy. Jednak nie przeszkadza to w poznawaniu historii sprzed niemal tysiąca lat. W tym kontekście Bolesław wydaje się postacią niezwykle nowoczesną. Człowiekiem, który rozumie czym jest władza i z jaką wiąże się odpowiedzialnością. Cieszę się, że nie zwlekałam z lekturą powieści. Sposób pisania sprawił, że nawet znane najstarsze dzieje okazały się nowe, a także niezwykle wciągające ze zwrotami akcji. Przede wszystkim znalazłam w tym męskim świecie bohaterki, o których w średniowieczu niemal nie wspominano, a przecież musiały mieć istotne znaczenie. Elżbieta Cherezińska oddaje im sporą część tej historii.