Książka „Wybór Zofii” Williama Styrona została wydana 1979 roku i szybko zdobyła popularność. Już w 1982 powstał głośny film pod tym samym tytułem w reżyserii Alana J. Pakuli. Zagrały w nim takie sławy, jak Meryl Streep, Kevin Kline i Peter MacNicol. Książka „Wybór Zofii” określana jest jako jedna z najważniejszych amerykańskich powieści XX wieku. William Styron w 1980 roku otrzymał za „Wybór Zofii” nagrodę National Book Award for Fiction. Książka znalazła się także na liście 100 książek XX wieku według Le Monde.

Głównym bohaterem powieści jest początkujący pisarz, Stingo. Dwudziestodwuletni chłopak wynajmuje pokój w domu na Brooklinie. Poznaje swoich sąsiadów, dwoje z nich okazuje się ludźmi niezwyczajnymi. Młody literat pochodzi z Południa i nieco wstydzi się swojej przeszłości. Jego przodkowie należeli do tych, którzy wykorzystywali niewolniczą pracę czarnoskórych. Skupiony na sobie, czuje się beznadziejnie rozdarty pomiędzy własną seksualnością, a próbami pisarskimi. Podejmowane próby w obu kierunkach są frustrujące, a przede wszystkim kończą się niepowodzeniem.

Stingo poznaje w nowym domu parę kochanków, którzy go fascynują. Początkowo nic na to nie wskazuje, ale bliższe poznanie Zofii oraz Natana, prowadzi do przyjaźni, do Zofii pała niespełniona miłością. Akcja powieści rozgrywa się w 1947 roku, krótko po drugiej wojnie światowej, kiedy ludzie dopiero odkrywają, jakich zbrodni dopuścili się naziści. Zofia należy do tych osób, które mogą powiedzieć wiele na ten temat. Udało jej się przeżyć obóz koncentracyjny. Piękna blondynka ma na sobie tatuaż z numerem, makabryczną pamiątkę z pobytu w piekle. Ten ślad dla większości ludzi, których spotyka jest dowodem na to, że mają do czynienia z Żydówką, tak jednak nie jest.

Zofia, była więźniarka KL Auschwitz, odkrywa przed młodym pisarzem swoją przeszłość i podaje szczegóły z pobytu w obozie. Robi to stopniowo, małymi dawkami, za każdym razem odkrywając przed chłopakiem coraz bardziej dramatyczne wydarzenia. Kobieta doznała wielu cierpień, a jednak udało się jej przeżyć. Jej żydowski kochanek Natan, człowiek o dwóch obliczach, może pod wpływem narkotyków, albo schizofrenii potrafi zadawać kochance bolesne rany, choćby zadając pytanie: „Co zrobiłaś, że żyjesz, gdy tylu tam zginęło?”. Z czasem zdajemy sobie sprawę, że to zaledwie wierzchołek góry lodowej.

William Styron w powieści „Wybór Zofii” ukazał dwa zupełnie różne światy. Rzeczywistość drugiej wojny światowej i życie w Ameryce w 1947 roku na pozór nie mają zbyt wiele wspólnego. Nowoczesny świat zderzony został z okrutną rzeczywistością wojenną. A jednak Południowiec Stingo czuje się winny, podobnie jak mogli czuć się potomkowie nazistów po wojnie. Jako dziecko Południa korzystał z przywilejów swojej warstwy społecznej, swoją pozycję zawdzięczał pracy niewolniczej jaka miała miejsce dwa pokolenia wcześniej. Podobnie działo się w czasie drugiej wojny światowej, kiedy naziści korzystali z przymusowej pracy podludzi. Historia Zofii zaczyna fascynować przyszłego pisarza, podobnie jak sama kobieta. Młodzieniec zakochuje się w Polce i stopniowo odkrywa jej tajemnice.

„Wybór Zofii” to psychologiczna powieść obyczajowa, dzięki której oglądamy skutki pobytu w Auschwitz. William Styron pokazuje, co mogła czuć osoba, która musiała dokonać niewyobrażalnego wyboru. Choć kobiecie udało się przeżyć, cena jaką musiała zapłacić, zmieniła jej życie. Brak zrozumienia po wojnie ze strony tych, którzy powinni wesprzeć taką osobę, jeszcze pogłębiały jej cierpienia. Dzisiaj te psychologiczne skutki pobytu w obozach koncentracyjnych mają nawet swoją jednostkę chorobową. Syndrom KZ widać u Zofii wyraźnie, choć na stronach powieści nie został nazwany. Te zaburzenia nie pozwalają oceniać kobiecie logicznie, dlatego trwa w toksycznym związku z Natanem. Mężczyzną, którego kocha bezgranicznie, a jednocześnie osobą, która rani ją dosłownie i w przenośni.

Mamy do czynienia w powieści z bardzo zagęszczoną narracją. Poznajemy niewygodne oblicze wojny. William Styron pokazuje antysemicką Polskę trochę w stereotypowy sposób, na początku wydaje się, że śledzimy historię miłosną. Pewne obrazy opisane w powieści są już nam znane, choć tu nabierają większej mocy ze względu na pytania, które zadają bohaterowie. Widzimy, że niekiedy łatwo nam oceniać, ale Styron dramatyzując tę historię, zmusza nas do zastanowienia, co sami zrobilibyśmy w danej sytuacji. Czy możemy zrozumieć Auschwitz? Takie pytanie do dzisiaj nie znalazło odpowiedzi. Dzięki powieści „Wybór Zofii” dostrzegamy coś jeszcze. Pada tu słynne pytanie: „gdzie był Bóg?”, gdy wydarzyło się tyle tragedii. Odpowiedź brzmi „Gdzie był człowiek?” Właśnie kwestia związana z człowieczeństwem staje się najważniejszym problemem poruszonym w powieści.