Są takie marzenia, które pojawiają się chyba w każdym umyśle. Kto nie chciałby być wolny, albo oderwać się chociaż na chwilę od ziemi? Jeszcze inni pragną sławy, albo uznania. Nic w tym niezwykłego, choć są przecież tacy, którym się to udaje lepiej niż innym. Kim są ci ludzie i jaką cenę muszą zapłacić za te dokonania? Zobaczyć możemy to wszystko w powieści „Wielki krąg” Maggie Shipstead, amerykańskiej pisarki. Za ten tytuł była nominowana do Nagrody Bookera i Women’s Prize for Fiction. Choć jest autorką zaledwie trzech powieści i zbioru opowiadań, już zdobyła spore uznanie za to, co do tej pory napisała.

Główną bohaterką powieści jest Marian Graves, kobieta marząca o tym, by zostać pilotką i spędzić życie za sterami samolotu. Nie jest ona jedyną istotną postacią. Równorzędną bohaterką jest Hadley Baxter, popularna amerykańska aktorka. Losy tych dwóch kobiet splatają się ze sobą, choć nigdy się nie spotkały. Nic dziwnego, oddzielone są od siebie w czasie o wiele lat. Hadley ma grać w filmie o Marian Graves. Czy coś poza tym łączy te postacie?

Przez ostatnie sto lat świat się zmienił. Człowiek osiągnął naprawdę wiele. Nauczył się latać, a potem przemierzał świat samolotami, najpierw w sposób pionierski, potem starając się bić wszelkie możliwe rekordy. Nikt przed stu laty jeszcze nie wyobrażał sobie, że również kobiety będą chciały tego samego, co mężczyźni. Dziewczynka za sterami samolotu? Przecież to niemożliwe. Tak wydawało się jeszcze naszym pradziadkom. Marian, która marzy o lataniu, dowie się w pewnym momencie, że pasażerowie, którzy lecą samolotem niepokoją się, gdy maszyną steruje kobieta. O płeć natomiast nie pytają transportowane samolotami przedmioty.

Zanim jednak Graves zostanie pilotką, najpierw musi przyjść na świat. Okazuje się, że jej dzieciństwo nie będzie należało do najłatwiejszych. Straci matkę w wyniku katastrofy morskiej, a ojciec trafi do więzienia na wiele lat. Dziewczynkę i jej brata bliźniaka będzie wychowywał ich wuj, malarz i nałogowy hazardzista oraz alkoholik. Czasy prohibicji w Missouli w stanie Montana” to niemal „Dziki Zachód”, w którym nikt nie przejmuje się dziećmi. Marian i Jamie mają tylko siebie. Bliźnięta szybko uczą się, jak sobie radzić w świecie, ale są wrażliwi na otaczającą ich rzeczywistość.

Marian zrobi wszystko, by nauczyć się latać. Jednak cena, jaką zapłaci, będzie niezwykle wysoka. Za sprawą powieści oglądamy dorastanie bohaterki i widzimy, w jaki sposób dąży do realizacji swoich marzeń. Bohaterka jest niepokorna, nie wpisuje się w przyjęte normy i schematy. Szybko zostaje zderzona z brutalną rzeczywistością, ale wykorzystuje ją na swój sposób. Maggie już jako nastoletnia dziewczyna usiądzie za sterami wymarzonego samolotu i nauczy się nim pilotować. Jako dojrzała kobieta weźmie udział w drugiej wojnie światowej, a potem odbędzie wielką wyprawę. Postanowi zatoczyć wielki krąg nad biegunami.

Wiele lat później Hadley Baxter ma zagrać Marian. Jednak już w dzieciństwie zetknęła się z tą postacią za sprawą przeczytanych dzienników Graves. Ich historie zataczają stopniowo kręgi, a my zauważamy, w którym momencie się przecinają. Szybko odnajdujemy pewne podobieństwa między tymi kobietami. Szukamy owych powiązań nie tyle na poziomie biografii, co w podobnych postawach i wyborach. Bohaterki próbują odnaleźć własne „ja”, szukają wolności, pragną miłości, ale nie jest to łatwe bez wsparcia, czy kogoś, kto wskaże im drogę. Chcą być sobą, ale w świecie, w którym przyszło im żyć, wydaje się, że jest mało miejsca na pragnienia kobiet.

Maggie Shipstead opowiada historię w taki sposób, że niby od początku wiemy, jak skończy się wyprawa Marian Graves, a jednak pisarce udaje się nas zaskoczyć. Czytamy historię tak, jakbyśmy uczestniczyli w wielkich wyprawach odkrywców płci męskiej. Tymczasem to kobiety mają tu najwięcej odwagi. Niestety często ponoszą za to karę. Inne porzucają swoje pragnienia, by wpisać się w określone role społeczne. Marian i Hadley łączy to, że obie nie chcą iść utartymi ścieżkami.

Podczas lektury powieści 'Wielki krąg” nie raz będziemy zastanawiali się nad sensem tytułu. Oczywiście nawiązanie do wyprawy Marian Graves to tylko pretekst do głębszych poszukiwań. Będziemy kreślić owe kręgi wielokrotnie, aż powstanie ich naprawdę wiele. Bohaterki zderzają swoje oczekiwania oraz pragnienia z własną kobiecością. Jednak w tej niezwykle obszernej powieści jest znacznie więcej do odkrycia. Zaczynając od opowieści o dojrzewaniu, poprzez wątki historyczne (czasy prohibicji, druga wojna światowa), zmierzając ku wątkom miłosnym. Trudno się od tych wszystkich elementów powieści oderwać, gdyż naprzemienne śledzenie losów Marian i Hadley naprawdę wciąga. W pewnym momencie zaczynamy zapominać, czy mamy do czynienia z fikcją czy prawdą, tak wiarygodnie wszystko zostało skonstruowane. Przygodowa fabuła to jedno, ale też sama historia zmusza nas do refleksji. Maggie Shipstead dała postaciom, których losy śledzimy, wiele przeżyć, więc chcemy by istniały naprawdę. Natomiast na podczas lektury ponad 700 stron trudno sie nie zżyć z bohaterami, wręcz nie chcemy się z nimi rozstawać. Czytanie tej książki pozwala czytelnikowi odbyć niesamowitą podróż w przestrzenie niedostępne dla zwykłego śmiertelnika, ale wkraczamy też do świata uczuć kogoś innego niż my sami.

PS Książkę z języka angielskiego przełożył Justyn Hunia.